Grad Krf sa mora

Foto: privatna arhiva Vladimira Tomaševića

GRAD KRF I OSTRVO VIDO

Tu na dnu, gde školjke san umoran hvata

I na mrtve alge tresetnica pada,

Leži groblje hrabrih, leži brat do brata,

Prometeji nade, apostoli jada

 

Plava grobnica Milutin Bojić

 

Ovim besmrtnim stihovima je, tada 24-godišnji, Milutin Bojić ovekovečio patnju i stradanje i odao počast srpskom narodu, onako kako samo umetnik može.

Svakom pripadniku našeg naroda ostrvo Krf predstavlja mesto koje može ponuditi više od samog odmora, lepih predela i plaže. Ono je neraskidivo povezano sa našom istorijom i kulturom, na način na koji možda nijedno više mesto na svetu nije.

Srpska istorija na Krfu datira iz perioda Prvog svetskog rata, tačnije 1915. godine. Nakon združene ofanzive nemačkih i austrougarskih snaga, a potom i napada Bugarske, Srbi su bili prinuđeni da se povuku i krenu na jug – preko Albanije, ka Grčkoj. Pa ipak, ne pre nego što su kraljevsku krunu zakopali u jednom kosovskom manastiru, kao simboličan znak da svoju teritoriju ne prepuštaju stranom osvajaču. Nakon više od mesec dana besprekidnog pešačenja sa minimalnim zalihama hrane i nakon svakodnevnih stravičnih gubitaka, Srbi, uz pomoć francuske vojske, stižu na ostrvo Krf, gde delom uspevaju da se zaleče. Kako je predugo i iscrpljujuće putovanje ostavilo traga, bilo je i onih kojima spasa nije bilo – najnesrećniji su slati na ostrvo Vido.

Potpuna slika o tragičnom stradanju srpskih heroja stiče se posetom muzeja Srpska kuća, a potom kratkim izletom na ostrvo Vido, Grcima poznatom kao Ostrvo zmija, a Srbima kao Ostrvo smrti.

 

Srpska kuća

Foto: privatna arhiva Vladimra Tomaševića

Prosečan srpski vojnik je bio 26 godina star. Dolazio je sa sela, oženjen, sa bar dvoje dece. Nije putovao, najdalje do najbližeg sreskog mesta. Živeo je u porodičnoj zadruzi sa tri generacije, proizvodio je većinu stvari neophodnih za život, osim šibica, petroleja i složenijih poljoprivrednih alatki. Kao borac, iskusan, ratuje od 1912. godine, odlično se snalazi u bliskoj borbi i dobro barata ručnom bombom.

- citat iz Srpske kuće

Muzej Srpska kuća nalazi se u samom Krfu, glavnom gradu ostrva. U njemu se mogu videti predmeti, oruđe i spisi sačuvani iz ovog perioda, kao što su beležnice vojnika, delovi njihove odeće, pa čak i naslovna strana Srpskih novina, štampanih za vreme srpskog boravka na Krfu.

 

Srpske novine
Foto: privatna arhiva Vladimra Tomaševića

 

Pored samog muzeja nalazi se omanja prodavnica sa suvenirima, čiji vlasnik u saradnji sa različitim beogradskim izdavačkim kućama objavljuje knjige na temu Prvog svetskog rata.

 

Jedna od unifrma srpskih vojnika

Foto: privatna arhiva Vladimra Tomaševića

U samom gradu mogu se posetiti i građevine koje su bile značajne za okupljanje i delovanje u izgnanstvu, kao što su hotel Bela Venecija (sedište srpske Vlade) i zdanje Krfskog narodnog pozorišta (sedište Skupštine).

Kako sve navedeno zapravo ističe samo dobru stranu i pozitivne rezultate ovog istorijskog podviga, krajnji izlet na ostrvo Vido nemilosrdno podseća i na danak koji je ovo nezapamćeno herojstvo moralo uzeti. 

Do ostrva se može doći jedino desetominutnom vožnjom brodićem. Morem – čiji talasi ne mogu zaglušiti melodiju rodoljubive pesme Tamo daleko, one koja je našim vojnicima bila simbol povratka u otadžbinu. Samo ostrvo, nažalost, i izgledom oslikava svoju nekadašnju namenu – zbog toga što se na njemu može videti samo go kamen, što tamošnje stanovništvo podseća na zmijsku krljušt, te ga stoga naziva ostrvom zmija

Ovde se nalazi mauzolej srpskih palih boraca, onih koji su na ovom kamenu ostavili svoje kosti za spas otadžbine. Nikada nije utvrđen tačan broj žrtava, ali se procenjuje da je reč o blizu devet hiljada, kako vojnika, tako i civila. Na samim pločama je ponegde sačuvano ime, ponegde prezime, a nekada i samo zanimanje. Najveći broj poginulih bila su deca-regruti. Prilikom ulaza, posetioca dočekuje krajnje dirljiv prizor –  jedna uvela crvena ruža i nekoliko vojničkih ordena. Moguće je i odati mirnu počast i zapaliti sveću, pri čemu je svakome ostavljeno da izabere koliko, i da li će je uopšte platiti. 

 

Mauzolej na ostrvu Vido

Foto: privatna arhiva Vladimra Tomaševića

Najzad, možda najtragičniji momenat srpske istorije jeste podizanje plave grobnice. Ona predstavlja simboličan naziv za plavu dubinu Jonskog mora oko ostrva Vido, u kojoj su spuštani leševi srpskih junaka poginulih na ovom ostrvu. Grčki ribari i dan-danas izbegavaju pecanje u ovim vodama. 

Uzimajući u obzir potresnu priču koju grad Krf i ostrvo Vido sa sobom nose, svaki pripadnik srpskog naroda odlazi odavde sa pomešanim osećanjima. 

I nakon više od stotinu godina, malo kome ovakav podsetnik ne izazove bujicu rodoljublja – osećaja bola i ponosa.

I nakon više od stotinu godina, grčka reč za bol glasi – ponos.

 

Tekst: Aleksandra Gagić i Vladimir Tomašević

Prijatelj portala