Na fotografiji su 3 slotera koja čine Istočnu kapiju na Kojarniku

Foto: YOUTUBE

SVE KAPIJE GRADA BEOGRADA

Ako odete u bilo koji grad, recimo Beograd, šta prvo zapazite? Da li je to arhitektura grada, širina ulica i saobraćaj, ili su to ljudi, njihovo ponašanje, oblačenje, običaji, hrana? Ako vam pažnju prvo privuče arhitektura grada i građevine prema kojima je on prepoznatljiv, šta je karakteristično za Beograd? Jesu li to možda kapije Beograda?

Interesantan je istorijat ovo vrste građevine i simbolike koju nosi. U Beogradu ima oko 20-ak poznatih kapija. Neke od njih sačuvane su samo u tragovima, neke su renovirane, a neke predstavljaju prave spomenike moderne kulture i arhitekture sa praktičnom namenom jer u njima živmo i radimo.

Krenimo dijahronijski, od najstarijih kapija. To su pre svega rimske kapije čiji su sačuvani samo ostaci. Naime, ostaci rimske Južne kapije pronađeni su u podrumu Biblioteke grada Beograda, dok se druga rimska kapija nalazi u parku preko puta, kod biste Milana Rakića. Interesantno je što bez obzira na dug veremenski period, mesto Južne kapije nekada i sada povezuje isto – čekanje. Nekada biste čekali da uđete u grad, sada čekate da se na semaforu uključi zeleno.

Kapije su prvobitno građene sa funkcijom zaštite, da grad zaštiti od upada neprijatelja. U skladu sa tim, one su morale biti čvrste i visoke, pa su kao takve bile i odlične osmatračnice. U vreme ratovanja, sve vojničke snage, ako bi došlo do napada, bile su ulagane u odbranu kapije grada. Otuda su se u kapijama ugrađivali simboli grada kao jasan znak pripadanja i verovalo se da će se očuvati autonomija grada, ukoliko se sačuva kapija sa takvim simbolom.

U Beogradu najveći broj kapija potiče iz vremena vladavine Turaka. Prema lokalitetu, možemo razlikovati 3 osnovne grupe; kapije Gornjeg grada (Sahat kapija, Deftedarova kapija, Despotova kapija, Zindan kapija, Leopoldova kapija, Unutrašnja Stambol kapija, Karađorđeva kapija, Spoljašnja Stambol kapija, Demir kapija i Sahat kapija), Donjeg grada (Maračna kapija, Kapija Karla VI, Pristanišna kapija, dve vodene kapije i Vidin kapija) i kapije u šancu (Sava kapija i Stambol kapija). Iako sve ove kapije potiču iz različitih perioda, imale su istu zaštitnu funkciju. Neke od njih su međusobno povezane i drvenim mostovima koji bi se lako spalili u slučaju napada neprijatelja.

Na fotografiji su 2 istorijske kapije Beograda, Zindan kapija i Kapija Karla VI

Foto: VIKIPEDIJA

Zindan kapija je Turcima služila i kao tamnica, Stambol kapija kao mesto gde su bili pogubljeni i izlagani zatvorenici, Karađorđeva je dobila ime po Karađorđu koji je kroz nju prošao i oslobodio tvrđavu 1806. godine, a koja je zazidana sa ponovnim dolaskom Turaka 1813. godine, kako se ne bi „pojavio neki novi Đorđe”, i ponovo otvorena tek nakon II svetskog rata. Kapija Karla VI je jedan od retkih baroknih spomenika u Beogradu, a nekada drevna građevina Južna kapija sada predstavlja muzej.

Verovatno niste znali da su kapije pretvarane u zanatske radionice kada su prestale imati zaštitnu funkciju, jer su tada u njima zanatlije mogle raditi svoj posao, a da nikome ne smetaju. Od tog veremena kapije oslikavaju i društveni status – što su veće i ukrašenije, to predstavljaju veće bogatstvo, kako grada, tako i indivinualno, bogatstvo konkretnog domaćinstva, kada su na njegovom ulazu.

Danas, dve velelepne građevine u starom i novom delu Beograda su Istočna i Zapadna kapija. Istočna kapija koja se nlazi na Konjarniku predstavlja kompleks od 3 nebodera stepeničastog oblika, od 27 spratova, čiji je zvanični naziv Rudo. Rudo je inače grad u Bosni po kojem je građevina dobila ime, a gde je rođen arhitekta ove građevine, Dragoljub Mićović. Druga građevina je takozvana Zapadna kapija, poznatija kao zgrada Geneksa koja se sastoji od 2 solitera povezana mostom, gde jedan od njih ima čak 35 spratova, što ovu građevinu, smeštenu na Novom Beogradu, čini drugim oblakoderom po veličini, sa visinom od čak 135 metara. To su pravi moderni arhitektonski simboli Beograda. Koji su vaši?

Tekst: Danijela Kostić

Prijatelj portala